Finansal piyasalarla yeni tanışan pek çok kişinin birinci odağı, süratli bir biçimde para kazanmaktır. Bu nedenle birçoğu, teknik tahlil eğitimlerini süratlice tüketip grafik çalışmaya başlar ve mümkün olan en kısa müddette süreç açmaya yönelir. Fakat odak noktası sırf çıkar olduğunda, gerçeklerle -risk idaresini yapmazsan para kaybedersin, para kaybettikçe huzursuz hissetmeye başlarsın, başarısız hayli sistemi yahut kendini sorgularsın- birinci müsabakada sarsılmak kaçınılmaz olur. Bu sürecin sonunda ise şahıslar ya diğer eğitimlere yönelir ya oburlarının verdiği süreçleri takip etmeye yahut hislerine nazaran süreç almaya başlar ya da büsbütün bırakarak piyasadan çekilir.
Teknik tahlil prosedürlerini öğrenmek yanlış bir başlangıç değildir; fakat sırf teknik tahlil eğitimleriyle kendinizi boğmak yanlış bir başlangıçtır. Bu eğitimleri alırken, eş vakitli olarak risk ve psikoloji idaresi üzerine okumalar yapmalı, kendi sisteminizi inşa etmeye başlamalısınız. Kaybettiğiniz devirlerde nasıl bir psikoloji içinde olduğunuzu gözlemlemeli ve buna uygun aksiyon planları oluşturmalısınız (örneğin, “arka geriye birkaç kere stop olursam o günü pas geçeceğim” gibi). Tıpkı halde, süreç almaya başlamadan evvel risk-ödül oranı mantığını içselleştirmeniz de sürecin temel adımlarından biridir.
Daha ayrıntılı bilgi ve tekliflere ulaşmak için aşağıdaki görüntüden yararlanabilirsiniz:
Risk-Ödül Oranı Nedir?
Başarısız bir sürecin akabinde kişi üzgün, dertli, dehşetli yahut öfkeli hissedebilir: Kaybettiği için keder, başaramayacağını düşündüğü için korku, yine sürece girmeye karşı dehşet, hem markete hem de kendine karşı öfke duyabilir. Halbuki risk idaresini gerçek yapan bir trader, risk-ödül oranı yaklaşımı sayesinde yanılgılarını telafi edebileceğini bilir ve bu da ona olumlu bir beklenti yanlılığı kazandırır.
Risk-ödül oranı; kurguladığınız süreçte riske ettiğiniz fiyatın, elde etmeyi hedeflediğiniz çıkara oranlanmasıyla hesaplanır. Yani aslında cevapladığınız temel soru şudur: “Bu süreçte kazanabileceğim ölçü, kaybetme riskine hakikaten değiyor mu?”
100 dolar düzeyinden X paritesinde bir durum açtığınızı varsayalım. Stop düzeyinizi 95 dolara, kâr düzeyinizi ise 115 dolara koyduğunuzda, 5 dolarlık bir kaybı göze alarak 15 dolarlık bir çıkarı hedeflemiş olursunuz. Bu durumda 1R’ınız 5 dolara denk gelir ve sürecinizin 1:3R’lık bir süreç olduğunu söyleyebiliriz.
Basit bir hesapla, üç süreçte toplam 3R kaybettiğinizi varsayalım. Bu durumda, sırf 1:3R’lık tek bir başarılı süreç tüm zararınızı telafi etmeye yetecektir. Münasebetiyle, her vakit toparlanma bahtınız vardır. Üstelik, kaybeden tarafta olmaktansa çıkarlı tarafta olma olasılığınız daha yüksektir. Kazandığınız her süreç, size sonraki fırsatlar için ekstra bir “kurşun” kazandırır.
RR mı, Muvaffakiyet Oranı mı?
Risk-ödül oranı kavramı devreye girdiğinde, muvaffakiyet oranı aslında görece olarak ikinci planda kalır. Üstteki tablodan da görülebileceği üzere, yüksek RR’a sahip süreçler kurgulayarak düşük muvaffakiyet oranına sahip olsanız bile genel bakiyeniz açısından kârlı bir tablo oluşturabilirsiniz.
Bu noktada 80/20 kuralından bahsedebiliriz. Yararlarımızın büyük bir kısmının (%80), toplam süreçlerimizin sırf %20’sinden geldiği belirtilmektedir. Yani birkaç büyük yararlı süreç, pek çok başarısız süreci telafi eder. Hasebiyle, hakikat bedellendirilen bir fırsat ve tatmin edici bir risk-ödül oranı ile manalı ölçülerde çıkar elde etmek mümkündür. Tez etmek ya da daima sürece girmek yerine, yüksek RR’a sahip tek bir stratejik süreç dahi kıymetli fark yaratabilir.
Daha ayrıntılı bilgi ve tekliflere ulaşmak için aşağıdaki görüntüden yararlanabilirsiniz:
“Stop Koyma” Fikriyle Barışmak
Risk-ödül oranı mantalitesini benimsemek, “stop koyma” fikriyle barışmanızı da kolaylaştırır. Stop koymanın temel hedefi aslında paranızı koruyarak daha uygun fırsatlar için saklamaktır. Fakat burada kıymetli olan, ne kadar kaybı tolere edebileceğinizi hakikat biçimde değerlendirmektir. Bazıları için 50 dolarlık bir risk kabul edilebilirken, bazıları çok daha yüksek fiyatları göze alabilir. Bilhassa yeni başlayanların kendi stratejilerini oturtana ve sistemi tam olarak kavrayana kadar küçük fiyatlarla ilerlemesi hem sermayelerini müdafaaları açısından sağlıklı olacak hem de daha fazla deneme yaparak öğrenme fırsatı yaratacaktır.
İhtiyaç Duyulan Parayla Süreç Almanın Olumsuz Etkileri
Burada küçük bir parantez açmak istiyorum. Eski bir Wall Street atasözü der ki: “Korkan para asla kazanamaz.” Şayet kaybetmekten korktuğunuz bir parayla -örneğin kira, borç, kredi yahut fatura üzere mecburî masraflarınız için ayırdığınız parayla- süreç alıyorsanız, başarılı olmanız neredeyse imkânsız hale gelir. Zira bu durumda traderlığa dair tüm zorluklar katlanarak sizi tesiri altına alır. Hislerinizi yönetmek zorlaşır, süreciniz zarardayken ya da kazançlıyken serinkanlı kalmak neredeyse imkânsız hale gelir.
Başarılı bir süreç almanız durumunda ise farkında olmadan olumsuz bir alışkanlık örüntüsü yaratır ve gereksiniminiz olan parayla süreç almaya devam edersiniz; ta ki sonunda tamamını kaybedene kadar… Kaybınızı telafi etme dürtüsüyle ekstra borç alabilir, riskinizi artırabilir ve elinizdekini büsbütün yitirebilirsiniz. Özetle, risk edeceğiniz paranın sizin yahut yakınlarınızın ömür koşullarını, rutinlerini ve hayat kalitesini etkilememesi gerekir. Buradan “Sizin için değerli olmayan bir parayı dilediğiniz üzere riske edebilirsiniz” manası çıkarılmasın; bilakis, sermayenizin her bir kuruşunun kıymetli olduğunu unutmamanız gerekir.
Riskimizi Daha Uygun Yönetebilmek İçin Neler Yapabiliriz?
Risk idaresini yapamıyor ve kendinizi süreç almaktan alıkoyamıyorsanız, bu noktada kendinize kimi sınırlamalar getirebilirsiniz. Örneğin, tıpkı fon firmalarının yaptığı üzere, bakiye büyüklüğünüze nazaran günlük bir kayıp limiti belirleyebilirsiniz (örneğin 100$). Şayet o gün bu limiti doldurursanız, süreç almayı bırakmanız gerekmektedir.
İşlem sayısı açısından da misal bir yaklaşım izleyebilirsiniz. Örneğin “Günlük en fazla 3 süreç alacağım” halinde bir kural koyarak daha fazlasını almamaya çalışabilirsiniz. Kimi trader’lar kendilerini tek bir süreçle sınırlamakta; şayet çıkarlı olursa ikinciyi almaktadırlar. Burada değerli olan, fırsatların hiçbir vakit bitmeyeceğini ve çok sayıda sürecin daha fazla çıkar manasına gelmediğini fark etmektir. Kendinize koyduğunuz bu hudutlar, süreçlerinizin niceliğinden fazla niteliğine odaklanmanıza yardımcı olur ve daha kaliteli süreçler kurgulamanızı sağlar.
“Neden Kaybettim?”
Kayıpla sonuçlanan süreçleri pahalandırmak de risk idaresinin kıymetli bir kesimidir. Neden kaybettiğinizi, bir daha kaybetmemek için neler yapabileceğinizi ayrıntılıca inceleyerek stratejilerinizi güncellemelisiniz. Art geriye kayıplar yaşıyorsanız bir yahut iki günlük (ihtiyacınıza göre) orta vermek, zihinsel olarak kendinizi sıfırlayıp geri dönmek çok daha sağlıklıdır.
Çünkü daima kayıp yaşayan trader’lar, bunu telafi etmek için ekstra riskler alarak tüm ziyanlarını tek seferde çıkarmaya yahut gereğinden fazla süreç yapmaya yönelebilmektedir. Kaybın devam etmesi durumunda ise “Zaten kaybedeceğimi kaybettim, kalanı da kaybetsem ne olur ki?” kanısıyla daha fazla risk alma eğilimi ortaya çıkmaktadır.
Her Vakit Kazanabilmek Mümkün mü?
Benzer halde, art geriye çıkarlı süreçler sonrasında da misal zihinsel tuzaklar görülebilir. Yenilmezlik hissiyle birlikte şahıslar, olağan kurallarda almış oldukları süreç ölçüsünü artırabilmekte ve “Zaten kazanacağım, neden daha fazla kazanmayayım?” algısına kapılabilmektedir. Bu noktada disiplinli kalmak ve belirlediğiniz hudutları korumak kritik değere sahiptir.
Marketi büsbütün hakikat kestirim edemezsiniz; bu nedenle market size ne gösteriyorsa ona reaksiyon vermelisiniz. Görmeyi istediğiniz şeylere nazaran değil, gördüğünüz şeylere nazaran süreç almalısınız. Uygun çalıştığını düşündüğünüz stratejileri daha çok pratik ederek test etmeli ve kendinize uygun bir risk idaresi modeli geliştirmelisiniz.
Hiçbir vakit %100 muvaffakiyet oranını yakalayamayacağınız için, kayıpla sonuçlanan süreçler için risk idaresine uymak koşuldur; aksi takdirde paranızın tamamını kaybetme ihtimaliniz artacaktır. Son olarak, traderlığı çok karmaşık bir şeymiş üzere görmemelisiniz. Zihninizde ne kadar büyütürseniz, ulaşması o kadar sıkıntı olacaktır.
İleri Okumalar ve Öneriler
- Andrew Aziz & Mike Baehr, Mastering Trading Psychology
- Dr. Brett N. Steenbarger, The Daily Trading Coach
- Mark Douglas, Trading In The Zone
- Mark Douglas, The Disciplined Trader
- Morgan Housel, Paranın Psikolojisi
- efloud.medium.com, Yüksek Kazanma Yüzdesi vs. Yüksek Ödül (Reward = R)
- efloud.medium.com, Price Action, Risk İdaresi ve Bunların Birbirleri ile Olan İlişkisi
