Günümüz dünyasında yeni trendlerden biri de “Mükemmeliyetçilik”tir. Rekabet edilen kişi sayısının artması, muvaffakiyet kriterlerinin giderek daha üstlere taşınması, robotların ve yapay zekanın dalları ele geçirmeye başlaması, toplumsal medyada yaşanan “mükemmel” hayatlara dair içeriklerin muazzam derecede artması üzere birçok faktör bireyleri çok mükemmeliyetçi olmaya itmektedir. “Başarılı olmak istiyorsan yanılgı yapmamalısın”, “Mükemmel olmazsan kaybedersin”, “Önemli olan kazanıp kazanmadığındır” hepimize tanıdık gelen kimi söylemlerdir.

Akademik yahut profesyonel meslek hayatındaki rekabetin daima olarak körüklenmesi bu hissiyatı daha da güçlendirmektedir. Araştırmalar, mükemmeliyetçiliğin her kuşakla birlikte daha da artan bir eğilim olduğunu belirtmektedir. Bugünkü yazımda mükemmeliyetçi olmak yerine “yeterince iyi” ideolojisini sahiplenmenin kıymetinden ve traderlara avantajlarından bahsedeceğim.

Mükemmelliyetçi olmak ne demek?

Mükemmeliyetçilik, kişinin kendisi yahut diğerleri için gerçekçi olmayan derecede yüksek standartlar belirlemesi ve bedelini büyük ölçüde muvaffakiyet ve kusursuz performans üzerinden tanımlamasıdır. Mükemmeliyetçiliğin temeli kişinin kendisinden kaynaklanabileceği üzere başkalarının ona karşı bakış açısından yahut toplumun dayattığı toplumsal ve kültürel normlardan kaynaklanabilmektedir. Örneğin çok eleştirel ebeveynlere sahip bir çocuğun misyonlarını çok düzgün yaptığında eleştirilmemesi, sevilmek ve pahalı hissetmek ismine eksiksiz davranışlar sergilemesi gerektiğine dair bir inanç geliştirmesine yol açar.

Mükemmeliyetçi şahıslar “Ya Daima Ya Hiç” kanısına sahiptirler; sırf “iyi olmak” kıymetli değildir, kusur yapmamak da bir zorunluluktur. Yani bir hususta ya çok başarılı olacaklardır ya da o hususla hiç ilgilenmeyeceklerdir. Bu bireylerin yanlışlara ve başarısızlıklara hiç tahammülü yoktur, rastgele bir başarısızla karşılaştıklarında kendilerine karşı çok acımasız olurlar. Hedefledikleri noktaya ulaşamadıklarında başarısızlıklarıyla yüzleşmekte hayli zorlanır, hayal kırıklığına uğrar, kendilerini çok eleştirir ve depresif hislere kapılırlar. Mevzuyla bağlı olarak Duygusuz Trade Mümkün mü? Trader’lar İçin Gerçekler başlıklı yazıma göz atabilirsiniz.

Mükemmeliyetçilik, mutsuzluğu da beraberinde mi getiriyor?

Bu bireylerin başarılı oldukları mevzularda bile memnun olmadıkları, kendilerini takdir etmedikleri; başarıyı sadece bir çıktı olarak yorumladıkları ve daha da uygununu başarabilmek için neler yapabileceklerini kıymetlendirdikleri görülmüştür. Alınan her başarıda bir kusur ya da kusur arama eğilimi mevcuttur, bundan ötürü da bu bireyler kendilerini hiçbir vakit tam manasıyla kâfi hissetmemektedirler.

Örneğin bir yarışı 10 saniyede koşarak rekor kıran bir atletin, rekor kırmasına karşın koşu esnasında neleri daha yeterli yapabileceğine ve neden 10 saniyenin de altına düşemediğine odaklanması mükemmeliyetçi bir tavırdır. Bu şahıslara nazaran sürecin kendisi değerli değildir, değerli olan hedefledikleri sonuca ulaşabilmektir lakin ne yazık ki hedeflenen nokta da daima olarak üste taşındığı için hiçbir vakit ulaşılamamaktadır.

Sonuca ulaşmak için neler yapıldığının yahut hangi muvaffakiyetlerin elde edildiğinin de rastgele bir değeri bulunmamaktadır. Fizikî yahut ruhsal sıhhatlerinden olmak uğruna çok çalışmaya ve daha da harikası hedeflemeye devam ederler. Ayrıyeten bu bireyler sırf kendilerinden değil, etraflarındaki bireylerden de mükemmeliyetçi olmalarını beklemekte; bundan ötürü da bağlantılarından yeteri kadar tatmin olamamakta ve başkalarını daima olarak eleştirdikleri için münasebetleri bozulmaktadır.

Daha ayrıntılı bilgi almak için aşağıdaki görüntülerden ve podcast’ten yararlanabilirsiniz:

Finansal piyasalarda mükemmeliyetçi olmak

Finansal piyasalar bağlamında yorumlayacak olursak süreç almak bilhassa mükemmeliyetçi bireyler için tam bir kâbus üzeredir zira yaşanan en ufak kayıplar bile çok büyük problemler haline getirilecektir. Marketin istikametinin yanlış varsayım edilmesi, diğerlerine başarısız süreçler vermek, bir mevzuda yanlış bilgiye sahip olmak üzere birçok durum bu şahıslar için epey can sıkıcıdır. En ufak yanılgıyı yahut yanlışı kabul etmezler, tüm denetimin kendilerinde olmasını ve sürecin harika bir biçimde ilerlemesini isterler.

Öte yandan finansal piyasalar muvaffakiyet ve yenilginin çok açık ve net delillerle görülebildiği bir alandır. Rastgele bir meslekte yanılgıları tahminen uzun bir müddet boyunca göremiyorken; burada her süreç içerisinde yanlışları ve başarıyı barındırıyor. Münasebetiyle mükemmeliyetçiliği bu noktada bir kenara bırakmayı öğrenmemiz ve yanılgı yapmanın kendisini yine çerçevelendirmemiz gerekiyor.

Mükemmeliyetçilik, ertelemenin kılıf değiştirmiş hali mi?

Mükemmeliyetçi şahısların çok denetimci olabildiği ve her şey kusursuz olana kadar aksiyona geçmekten kaçındıkları yani tecrübenin kendisini daima olarak erteledikleri görülmektedir. Birçok mükemmeliyetçi traderın daima bir biçimde süreç almayı ertelemesinin, vaktinin neredeyse tamamını eğitimlere vermesinin ve kusursuz süreci alana kadar bekleyeceğini tabir etmesinin nedeni de bu usul niyetlerdir.

Başarısız bir süreç almaktansa hiç süreç almamak kişinin ruhsal düzgün oluşunu, özgüvenini ve benlik hürmetini korumaktadır. Meğer yapmamız gereken şey, sahip olduğumuz yollar çerçevesinde elimizden gelenin en düzgününü yapmaya çalışarak, deneye yanıla öğrenmeye devam etmektir. Ufak bir parantez açarak bu noktada süreç almayı neden daima olarak ertelediğinizi sorgulamanızı öneririm.

Yeni başladığım vakitlerde ben de birçok kişi üzere her sürecimin yararla sonuçlanmasını istiyordum ancak kaybetmek bu işin tabiatında var. Bana nazaran kayıplar ve yanılgılar aslında bizlere marketi her vakit iddia edemeyeceğimizi, risk idaresini elden bırakmamamız gerektiğini ve dikkatli olmazsak büyük kayıplar yaşayabileceğimizi hatırlatıyor.

Başarılı traderları gözlemleyecek olursanız sadece kazanmakta değil, kaybetmekte de daha yeterli olduklarını görebilirsiniz. Bu şahıslar kayıplarla daha uygun başa çıkabiliyor, bunları fırsata dönüştürme konusunda daha esnek davranabiliyor ve yanılgılarından dersler çıkararak daha uygun bir trader olma konusunda kendilerini eğitiyorlar. Herkes bir halde para kazanabiliyor ancak dengeli bir formda para kazanmak ve bunu her hafta sürdürebilmek asıl sorun.

Mükemmeliyetçiliğin üstesinden gelmek için neler yapılabilir?

Araştırmalara nazaran çok mükemmeliyetçi tavırlara sahip olmak şahısları daha çok gerilime, tasaya ve kaygıya sürüklüyor, daha çok baskı hissetmelerine yol açıyor. Birebir vakitte bu bireylerin tükenmişlik sendromuna daha çok yakalandıkları görülüyor. Traderları gözlemleyecek olursanız her iki bulgunun traderlar için de geçerli olduğunu rahatlıkla fark edebilirsiniz. Pekala ne yapmamız gerekiyor?

Yeterince Uygun > Mükemmeliyetçilik

Öncelikle her vakit harikaya ulaşmanın mümkün olmadığını, “yeterince iyi”ye ulaşmanın da muvaffakiyet için kâfi olduğunu kabullenmelisiniz. Sahip olduğumuz fikir ve inançları tekrar çerçevelendirmek sağlıklı tavır ve davranışlara yönelmemizi sağlayacaktır. Eskiler “Mükemmel yeterlinin düşmanıdır” der, emsal mantıkla kusursuz süreci almayı beklemektense “yeterince iyi” süreçler almayı ve bunu daima olarak yapmayı hedeflemeliyiz.

İkinci olarak bakış açımızı tekrardan yapılandırmamız gerekmektedir. Başarılı, pahalı yahut sevilmiş hissetmemizi sağlayan şeylerin ne olduğu üzerine düşünmek ve bunları tekrardan kurgulamak mükemmeliyetçi tavır ve davranışları bırakma konusunda bize yardımcı olacaktır. Bunu yapabilmek için etrafınızdaki güvendiğiniz şahıslardan takviye isteyebilir, onların bu bahislerdeki bakış açılarını dinleyebilirsiniz. Kusursuz olmasanız bile sevileceğinizi ve kıymetli olduğunuzu duymak, bu tavır ve davranışları bir kenara bırakmanızı sağlayacaktır.

An’da kalabilmenin ve öz şefkatin önemi

Üçüncü olarak an’da kalmaya dair pratikleri daha çok gerçekleştirmeyi öğrenmelisiniz. Mükemmeliyetçiliğin bir nedeni de bireylerin geçmişte yaşadıkları yahut gelecekte yaşayacakları olaylara takılı kalmalarıdır. Bu noktada geçmiş yahut gelecek hakkında kaygılanmamak ve an’ın tadını çıkararak hareket etmek mükemmelliyetçi tavırları da azaltmaya yardımcı olacaktır. An’da kalmayı bir kas üzere düşünebilirsiniz, bunu ne kadar çok deneyimlerseniz bu müddetin de o kadar artacağını göreceksiniz. Yürüyüş yahut yoga yapabilir, yüzmeye gidebilir, oyun oynayabilir, müzik dinlerken bir şeyler çizebilirsiniz.

Dördüncü olarak yapılan çalışmalar mükemmeliyetçi bireylerin etraflarındaki birtakım spesifik bireylerin değerlendirmesine ve onayına dikkat ettiğini göstermektedir. Kendimizle yaptığımız içsel konuşmalarda daha şefkatli olmamız ve sevilmek yahut bedelli hissetmek için oburlarının onayına gereksinimimizin olmadığını unutmamamız gerekmektedir.

Son olarak hayattaki her şeyi denetim edebildiğimizi düşünsek de bunun bir yanılgı olduğunu da unutmamamız gerekiyor. İnsanların birbirine bağımlı olduğu, çok oyunculu ve birçok parametrenin olduğu bir sistemin içerisindeyiz. Bu noktada kendinizi diğerleriyle kıyaslamak yerine herkesin hayattaki suratının farklı olduğunu, bugün sizin önünüzde olan bireylerin yarın ardınızda kalmayacağını hiçbir vakit bilemeyeceğinizi, hayatın belirsizliklerle ve sürprizlerle dolu olduğunu ve kendinizi bazen seyahatin kendisine bırakmanız gerektiğini hatırlamalısınız.

İleri Okumalar, Yararlanılan Kaynaklar ve Öneriler

• Andrew Aziz & Mike Baehr, Mastering Trading Psychology
• Mark Douglas, Trading In The Zone
• Mark Douglas, The Disciplined Trader
• Morgan Housel, Paranın Psikolojisi