Nasıl ki gündelik hayatta bireylerin yaptıkları işler için belli kurallar, prensipler ve yönergeler varsa, traderlık için de benzeri bir sistemin olması gerekir. Hangi paritelerde süreç alınacak? Hangi şartlarda süreç yapılmayacak? Sürece giriş stratejisi nasıl olacak? Konum büyüklüğü ve risk edilecek ölçü ne kadar belirlenecek? Kâr noktaları nerelerde olacak? Süreç hangi şartlarda iptal edilecek? Bu ve gibisi birçok sorunun karşılığı net olmalıdır. Başlangıçta bu soruları tek tek denetim ederek ilerlemek zorlayıcı gelebilir; lakin vakitle bu süreç otomatikleşecek ve disiplinli bir halde süreç almanızı sağlayan bir alışkanlığa dönüşecektir.

Rastgele bir biçimde, sadece varsayımlarınıza yahut hislerinize dayanarak süreç alıp kazandığınız bir senaryo, aslında başınıza gelebilecek en makus durumlardan biridir. Zira bu durum sırf yeni ve yanlış bir alışkanlık örüntüsü oluşturmakla kalmaz; birebir vakitte beyninize “Kurallarıma uymasam da kazanabiliyorum” bildirisini vererek süreç alma disiplininizi zedeler ve sisteminizi temelden sarsar.

Andrew Aziz ve Mike Baehr’e nazaran, her trader’ın her stratejisine özel bir Trade Kitabı olmalıdır. Bu kitabın içinde; parite seçim kriterleriniz, süreçleri nasıl aldığınız, taşıdığınız ve kapattığınızla ilgili kural ve stratejilerinizin yanı sıra metoda dair kanılarınız ve olasılıklarınız yer almalıdır. Ayrıyeten her Trade Kitabı’nın kendine has bir ismi bulunmalıdır. Kimi trader’lar bu kitabı elektronik ortamda hazırlarken, bazıları ise hâlâ klasik kağıt-kalem metodunu tercih etmektedir. Trade kitabı oluşturulurken her bir evre ince elenip sık dokunmalıdır.

Trade kitabı “Seçim, Tanılama, Uygulama ve Dikkate Alınması Gerekenler/Düşünceler” olmak üzere 4 farklı evreden oluşmaktadır.

1) Seçim

Bu etapta hangi tip paritelerin stratejinize uygun olduğunu ayrıntılı ve net bir formda tanımlamanız gerekmektedir. “Hacimli olmalı”, “Piyasa pahası yüksek olmalı” üzere kriterler belirlenmelidir. Bu çeşit kriterleri belirlemek, rastgele süreç almak yerine daha şuurlu ve sistematik hareket etmenizi sağlar. Ayrıyeten, birebir pariteyle nizamlı olarak çalışmak görsel hafızanızı güçlendirir ve vakitle fiyat hareketlerini daha gerçek kestirim etme olasılığınızı artırır.

Parite sadeleştirmesine giderken muhtemelen aklınızda canlanacak birinci fikirlerden birisi “Ya yanlışsız pariteyi seçmediysem ve öbür paritelerdeki fırsatları kaçırıyorsam” olacaktır. Öncelikle, her tercihin kendi içinde bir ölçü pişmanlık barındırdığını kabul etmeniz gerekir. Çok fazla pariteyi takip ederseniz, bu sefer de aklınızda “Sadeleştiğimde daha âlâ sonuç alabilir miyim?” sorusu dolaşacaktır. Halbuki çok sayıda pariteye harcadığınız vakit ve çabayı, birkaç pariteye yönlendirerek benzeri yahut daha düzgün sonuçlar elde etmeniz mümkündür; hatta daha az vakit ve güç harcayacağınız da bir gerçektir. Markette gün boyunca birçok fırsat bulunur ve kaçıracağınız fırsatlar her vakit olacaktır. Değerli olan, her kaybı takıntı hâline getirmek yerine birkaç uygun fırsatı yakalamayı kâfi görmek ve buna odaklanmaktır.

2) Tanılama

Bu kademede, hangi şartların gerçekleşmesini beklediğinizi; hangi sinyallerle sürece girileceğini; hangi indikatörleri yahut formasyonları kullanacağınızı; süreç sırasında beklediğiniz fiyat hareketlerini ve süreci hangi şartlarda kapatacağınızı ayrıntılı biçimde tanımlamanız gerekmektedir. Ayrıyeten hangi vakit dilimlerinde yahut günün hangi saatlerinde stratejinizin daha âlâ çalıştığını belirtmek de doğruluk oranınızı artıracaktır.

Aziz ve Baehr, kendilerinin geliştirmiş olduğu stratejiyi “Açılış Aralığı Kırılımı” olarak isimlendirmiş ve kurallarını aşağıdaki halde belirlemiştir:

• Hisse senedinin birinci 1 dakikasında nasıl süreç gördüğü çok kıymetlidir.
• 1 dakikalık fiyat hareketi, VWAP’ı kazanıyor mu kaybediyor mu?

Kurallar:

• Eğer fiyat, 1 dakikalık hareketten sonra VWAP’tan çok uzakta kapatırsa: süreç almaktan kaçın.
• Eğer fiyat, 1 dakikalık hareketten sonra VWAP’ın üzerinde kapatırsa: long düşün.
• Eğer fiyat, 1 dakikalık hareketten sonra VWAP’ın altında kapatırsa: short düşün.
• 1 dakikalık mumda büyük bir fitil olmamalı.

Seviye 2:

• Büyük satış fiyatı yükseliştedir, short konum alma (long düşün).
• Büyük alış fiyatı düşüştedir, long durum alma (short düşün).

3) Uygulama

Bu etapta, kurgulanan stratejiye bağlı olarak giriş, ziyan kes ve kâr alma noktaları belirlenir; buyruk noktalarına uygun olarak sürece girilir. Aziz ve Baehr’in “Açılış Aralığı Kırılımı” stratejisinden devam edilecek olunursa aşağıdaki üzere bir kurgu düşünülebilir:

• Giriş Noktası: 1 dakikalık mum kırılımı. Fitiller değil, gövde dikkate alınmalı ancak çok fark olmamalı.
• Zarar Durdurma Noktası: Yakınlarda bulunan VWAP yahut hareketli ortalamalar.
• Kâr Noktası: Piyasa öncesi düzeyin kırılımı yahut o etrafta beklediğin fiyat hareketi.
  • Eğer VWAP’ın üzerinde kalmaya devam ederse Uzun’a;
  • altında kalmaya devam ederse Kısa’ya ekleme yap.
• Geliştirme Alanı: Eklemeler üzerinde çalışılması gerekmekte.

4) Dikkate Alınması Gerekenler / Düşünceler

Bu kademede uygulanacak stratejiye ait müşahedeler, performans dataları ve güzelleştirme teklifleri ayrıntılı biçimde not edilmelidir. Böylelikle hangi stratejilerin tesirli, hangilerinin ise verimsiz olduğunu tahlil edebilir ve en uygun sonuç veren prosedürlerle ilerlemeye devam edilebilir.

Aziz ve Baehr’in stratejisinden örnek:

Kurallar ve Notlar

• Kırılımı bekle.
• Fitilli mumlarla süreç yapma.
• Stop olmaktan korkma.
• Zaman ve satışları izle.
• Alışılmadık sürat ve buyruk akışını orta. Son satış fiyatını izle.
• Patlama orta.

Veri Günlüğü (Ek Öneri)

Aziz ve Baehr’e ek olarak, trade kitabının sonuna bir “işlem günlüğü” kısmı de eklenebileceğini düşünüyorum. Bu sayede sadece stratejinizin ne kadar tesirli olduğunu sayısal datalarla değerlendirmekle kalmaz; tıpkı vakitte süreçler sırasında yaşadığınız his, fikir ve davranış örüntülerini de fark edebilirsiniz. Bu farkındalık hem stratejik hem de ruhsal gelişiminiz için kıymetli bir geri bildirim alanı oluşturur. Ek olarak sürecinizin muvaffakiyet oranını sayısal datalarla (%75 başarılı gibi) görmek, ilerlemenizi objektif biçimde takip etmenizi ve stop olunan süreçlerde motivasyonunuzu koruyabilmenizi sağlar.

Sadeleşme ve Odaklanma

Eğer tıpkı anda çok sayıda strateji ve sistemle, birden fazla paritede süreç almaya çalışırsanız, büyük olasılıkla süreçleriniz kayıpla sonuçlanacaktır. Sonuçta hiçbirimiz bir bilgisayar değiliz; art planda tüm bilgileri tahlil edip sentezleyen bir algoritmaya sahip değiliz. Evrimsel olarak, en az eforla azamî faydayı elde etmeye yönelik programlandık. Bu nedenle sadeleşmek — hem parite seçimlerinde hem de prosedür tercihlerinde — hem zihinsel gücünüzü korumanıza hem de verimliliğinizi artırmanıza yardımcı olur.

Örnek: iki farklı trader

• Trader A: Elliot, Price Action ve Harmonik Formasyonlar üzerine eğitimler almıştır. Süreç öncesinde grafikleri izleyip hangi yolla süreç alabileceğini tespit etmeye çalışır; X coininde Price Action’la, Y coininde ise Elliot’la süreç alır. Çoklukla birçok pariteyi süratlice gözden geçirir ve hangi metot süreç sinyali veriyorsa onunla hareket eder.
• Trader B: Sadece hacimli paritelerde, FVG bölgelerinde oluşan yapıları trade etmektedir. Fiyat FVG’li bölgeye geldiğinde dönüş formasyonlarını arar ve uygun şartlarda, uygun tanıdığı beş ana parite üzerinden süreç alır.

Her iki trader da çıkarlı olsa bile, günün sonunda Trader A’nın daha yorgun, dağınık ve tatminsiz hissetme mümkünlüğü yüksektir. Kaliteli stratejilerle alınan birkaç süreç, sizi yoran ve yanılgı hissenizi artıran çok sayıda yüzeysel süreçten çok daha verimli sonuçlar doğuracaktır. Çok sayıda süreç almak daha çok kazanmak manasına gelmemektedir; tersine birçok vakit metodunuzu sorgulamanıza, motivasyonunuzu yitirmenize ve daima “nerede yanılgı yaptım?” diye düşünmenize neden olur. Her fiyat hareketini kovalamak yerine, fiyatın size gelmesini ve sadece stratejinizin uygun şartları oluştuğunda süreç almayı alışkanlık haline getirmek gerekmektedir.

Stratejiyi Basamaklı Genişletmek

Strateji perspektifinizi etaplı olarak genişletmek hem tesirli hem de sürdürülebilir bir gelişim yoludur. Öncelikle tek bir stratejiyle başlayıp onu derinlemesine öğrenmeli, farklı piyasa şartlarında test etmeli ve istikrarlı sonuçlar alabilecek düzeye gelmelisiniz. Bu noktadan sonra yeni bir stratejiye geçmek, öğrenme sürecinizi daha denetimli ve sağlam hale getirir. Böylelikle hem mevcut stratejinizi uygulamaya devam eder hem de yeni stratejilerin piyasadaki yansımalarını gözlemleyerek bilgi dağarcığınızı istikrarlı biçimde genişletebilirsiniz.