“Çocuklardan öğrenecek çok şeyimiz var” kelamını çok severim. Bugün sizlere çocuklarla yapılan bir deneyden hareketle trade süreçlerinde kârlı durumları neden uzun mühlet tutamadığımızdan, süratli bir formda kâr alıp sonrasında konum TP noktamıza geldiğinde pişman olduğumuzdan ve bu mevzuda neler yapabileceğimizden bahsetmek istiyorum.

Stanford Üniversitesi’nde gerçekleştirilen Marshmallow Deneyi’nde çocuklar bir odaya alınıp masanın başına oturtulmuştur. Masada bir tabak ve tabağın üzerinde de bir adet marshmallow bulunmaktadır. Vazife çok kolaydır, çocuklardan tabaktaki marshmallowu deneyci gelene kadar yememeleri istenmektedir. Şayet yememeyi başarırlarsa misyonun sonunda bir adet marshmallow daha alacaklardır. Deney her ne kadar kolay görünse de 4 yaşındaki çocuklar için hazzı erteleyebilmek ve önlerindeki tatlıyı yemeden durabilmek epey zordur. Kimisi gözlerini kapatarak, kimisi lisanını değdirerek, kimisi koklayarak, kimisiyse sırf ellemeye çalışarak yememek için direnmektedir. Birtakım çocuklar ise bir mühlet sonra dayanamayarak ya ufak ısırıklar almakta ya da hepsini yemektedir. Epey komik olan bu deneyi ve çocukların reaksiyonlarını aşağıda izleyebilirsiniz:

Aslında hayatın her alanında da emsal bir zihin yapısına sahibiz. Deneydeki “Marshmallow”un sırf somut bir obje olduğunu, onun yerine dilediğiniz rastgele bir şeyi koyabileceğinizi unutmayalım. Hususumuz trade ve yatırım olduğu için bizler kârda olan durumları düşünebiliriz.

Anlık karın getirdiği coşkuyu kaybetmek kim ister?

Öncelikle evrimsel açıdan hazzı süratli bir biçimde elde etmeye ve elimizdeki fırsatları kaçırmamaya odaklıyız. Bir sonraki an ne yaşanacağını kestiremediğimiz için yararcı bir yerden yaklaşıyoruz. Trade aldığınız ve konumu kârlı bir formda taşıdığınızı düşünelim. P&L artmaya başladıkça bedeninizde salgılanan dopamin ve serotonin ölçüsü da artış gösterir ve bu sayede daha memnun, daha zinde hissedersiniz. Anlık karın getirdiği coşku güzel bir hissiyat olduğundan bunu kaybetmek istemezsiniz. Bu esnada “Ya konum buradan dönerse ve kârı masada bırakırsam” sorusu aklınızın bir köşesinde belirmeye başlar. Kimisi bu soruya odaklanıp derin bir niyet denizine atlarken (“Hazır kârdayken en azından bir kısmını çekeyim”, “Zaten hedefim kasamı büyütmek, az çok demeden konumu kapatayım”, vs.) kimisiyse planına sadık kalmayı ve konumu taşımayı sürdürmektedir.

Marketle inatlaşmak yerine…

Bana nazaran profesyonel ve disiplinli bir trader olmakla olmamak ortasındaki ince çizgi burada ayrılmaktadır. Bir duruma girerken hep bir planınız olmalı. Hislerinize ya da markete dair sezgilerinize dayanarak poz almamalı, konuma girerken kâr ve stop noktalarınız öncesinde belirlenmeli. Ayrıyeten stopunuzu koyduğunuz yerin de bir manası olmalı. Örneğin ben bu ortalar mum formasyonlarıyla süreç almaktayım ve fiyatın formasyonu bozduğu nokta stop olduğum yeri temsil etmekte. O noktadan sonra marketle inatlaşmak yerine kendime yeni bir plan çıkarmayı daha yanlışsız buluyorum ve bu alışkanlığımı muhafazaya çalışıyorum. Hazzı erteleme ve kârı uzun bir mühlet taşıyabilmek benim için de epeyce güç. Ben bu noktada deneyciyle anlaşıp deneyin yarısında marshmallowun yarısını yiyip geri kalanını deney sonuna kadar tutmayı tercih ediyorum. Yani pozu taşırken 2R düzeyine ulaştığında maliyetimi alıp (1R) geri kalanını TP noktama kadar tutmayı daha hakikat buluyorum. Bu benim hazzı erteleyebilmeme, sürecin stop olmasına dair “korkumu” yenmeme ve daha büyük bir çıkarı (hazzı) elde etmeme yardımcı oluyor.

Anlık hazla sonuçlanan aksiyonları tercih etmeye meyilliyiz

Doğamız gereği sonucunu uzun bir müddet sonra göreceğimiz aksiyonlara ve planlara kıyasla süratli bir biçimde, anlık hazla sonuçlanan hareketleri tercih etmeye daha eğilimliyiz. Bundan ötürü birçok kişi spot yatırımcı yahut swing trader olmak, dört saat yahut günlük vakit dilimleriyle trade atmak yerine scalp traderlığa yönelmekte. Zira spot yatırımlarınızın ya da almış olduğunuz swing süreçlerin karla sonuçlanması için daha fazla müddete gereksinim bulunmaktadır. Pek çok kişi için süreçte bir gün bile beklemek zorken günlerce beklenmesi durumu daha da zorlaştıracaktır. Öte yandan scalp işlemlerdeyse gün içerisinde reaksiyon beklediğiniz bölgelerden birden fazla süreç alabilme imkânınız bulunmaktadır. Çoklukla anlık tepkiler takip edilmekte, stop araları daha kısa olmakta ve küçük bir aralıktaki fiyat yapısı kovalanmaktadır.

Özetle yatırım yahut trade davranışı ile sonuçlar ortasındaki zamansal boşluk, şahısların daha riskli davranışlara yönelmesine (hızlı bir halde para kazanabilmek için yüksek riskli süreçler açmak, planlarına uymamak gibi) ya da birikim yahut yatırım yapmamasına (Bir yıl bekleyeceksem ne manası var?) yol açabilmektedir. Marshmallow deneyine dair en büyük çıktılardan birisi olan “Öz Kontrol” bu noktada devreye girmektedir. Bir sonraki yazımızda bu marifetin trade ve yatırım kararlarındaki kritik kıymetinden bahsedeceğiz.